Aile konutu şehri nedir, nasıl konulur ve kaldırılır?
Kural olarak, bir taşınmazın maliki, kendi taşınmazı üzerinde serbestçe tasarrufta bulunabilir. Başka bir ifadeyle, malik, taşınmazını satma, devretme veya üzerinde sınırlı ayni hak tesis etme konusunda tasarruf özgürlüğüne sahiptir. Ancak bu yetki, kanuni düzenlemelerle sınırlandırılabilmektedir. Bu kapsamda, taşınmazın tapu kaydına malikin tasarruf yetkisini kısıtlayan çeşitli şerhler konulabilmektedir.
Tapuya kayıtlı taşınmazlarda tasarruf yetkisinin sınırlandırılması amacıyla, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 1010. maddesi uyarınca; çekişmeli hakların korunmasına ilişkin mahkeme kararları, haciz, iflas kararı, konkordato süresi, aile yurdu kurulması ve artmirasçı atanması gibi hususlar tapu kütüğüne şerh edilebilmektedir.
Bunlara ek olarak, Türk Medeni Kanunu’nun “Aile Konutu” başlıklı 194. maddesi, aile konutuna özel bir koruma getirmiştir. Bu hükme göre; eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutuna ilişkin kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz. Ayrıca, aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne aile konutu şerhi verilmesini doğrudan tapu müdürlüğünden talep edebilir.
Bu düzenleme ile, taşınmazın maliki olan eşin tasarruf yetkisi kanunen sınırlandırılmaktadır. Ancak mülkiyeti üçüncü kişilere ait olan taşınmazlar üzerine aile konutu şerhi konulması mümkün değildir. Aile konutu şerhinin konulabilmesi için, evlilik birliğinin devam ediyor olması ve söz konusu taşınmazın ailenin fiilen yaşamlarını sürdürdükleri ana konut niteliğinde bulunması gerekir.
Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur?
Mevzuat çerçevesinde, eşlerden birine ait taşınmazın tapu kaydına aile konutu şerhi iki farklı yolla konulabilmektedir:
1. Tapu Müdürlüğü Aracılığıyla Şerh Konulması
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Tapu Dairesi Başkanlığı’nın 11/06/2014 tarihli ve 2014/14 sayılı Genelgesi uyarınca; malik olan eş, malik olmayan eş veya eşlerin her ikisi birlikte aile konutu şerhi talebinde bulunabilir.
Bu kapsamda tapu müdürlüğüne başvuru sırasında aşağıdaki belgelerin sunulması gerekir:
- 1. Muhtarlıktan alınmış, taşınmazın aile konutu olduğunu gösterir belge,
- 2. Evlilik cüzdanı veya evliliği gösteren nüfus kayıt örneği,
- 3. Fotoğraflı nüfus cüzdanı ve fotokopisi,
- 4. Gerek görülmesi hâlinde, taşınmazın tapu bilgileri ile fiili durumunun aynı olduğuna dair kadastro müdürlüğünden alınan belgeler.
Gerekli belgelerle birlikte verilen dilekçe üzerine, tapu sicilinin şerhler hanesine
“Aile Konutu Şerhi – Tarih – Yevmiye Numarası” şeklinde kayıt düşülerek şerh tesis edilir.
2. Mahkeme Kararı ile Şerh Konulması
Türk Medeni Kanunu’nun 199. maddesi uyarınca, ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan mali yükümlülüklerin yerine getirilmesi amacıyla, eşlerden birinin talebi üzerine hâkim; belirleyeceği malvarlığı değerleri üzerindeki tasarrufların ancak diğer eşin rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir.
Bu kapsamda hâkim, eşlerden birinin taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisini sınırlandırırsa, durumu re’sen tapu kütüğüne şerh edilmesine de karar verir.
Aile Konutu Şerhi Hangi Hallerde Kaldırılabilir?
Tapu kaydına işlenen aile konutu şerhinin kaldırılması (terkini), 2014/14 sayılı Genelge ile ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir. Buna göre aile konutu şerhi;
- 1. Şerh malik olmayan eşin talebiyle konulmuşsa, malik olmayan eşin talebiyle,
- 2. Şerh eşlerin birlikte talebiyle konulmuşsa, her iki eşin veya lehine şerh verilen eşin talebiyle,
- 3. Eşlerin birlikte malik olduğu hisseli taşınmazlarda şerh eşlerden biri tarafından konulmuşsa, her iki eşin veya lehine şerh verilenin talebiyle,
- 4. Şerh malik olan eşin talebiyle konulmuşsa, malik olmayan eşin talebi veya açık muvafakatiyle,
- 5. Eşlerden birinin ölümü hâlinde, sağ kalan eşin tek taraflı talebiyle,
- 6. Aile konutu şerhinin terkini yönünde verilmiş mahkeme kararının ibrazı ile,
- 7. Kesinleşmiş boşanma veya evliliğin iptaline ilişkin kararın ibrazı hâlinde (kararda şerhin devamına ilişkin hüküm bulunmamak kaydıyla) malik olan eşin talebiyle,
- 8. Yeni bir aile konutu edinildiğinin ve bu taşınmaza aile konutu şerhi verildiğinin ispatlanması hâlinde,
- 9. Mahkeme veya icra müdürlüğü yazısı ile (cebri satış, infaz işlemleri gibi hallerde),
kaldırılabilir.
Genelge hükümlerinden de anlaşılacağı üzere, aile konutu şerhi kural olarak talep üzerine kaldırılabilir; tapu müdürlüğünün şerhi re’sen terkin etmesi mümkün değildir.
Konuya ilişkin daha ayrıntılı bilgi almak ve hukuki danışmanlık hizmetinden yararlanmak için Kardelen Hukuk Bürosu’nun internet sitesinde yer alan iletişim formunu doldurabilir ya da telefon ve e-posta yoluyla büromuzla iletişime geçebilirsiniz.